Millî Mücadele’nin yönetim merkezi olan Ankara’nın 13 Ekim 1923’te başkent ilan edilmesi, Cumhuriyet’in kuruluş iradesinin mekânda somutlaşmasının önemli adımlarından biridir. Ankara, bağımsızlık ve halk egemenliği temelinde kurulan yeni bir ülkenin toplumsal ve kamusal yaşamının biçimleneceği öncü bir kent olarak tasarlanmıştır. Başkentin inşası, Cumhuriyet’in çağdaşlaşma hedefinin ve geleceğe ilişkin umutlarının taşıyıcısı olmuştur.

Bu doğrultuda başlatılan planlama çalışmalarıyla Ankara’nın gelişimi bütüncül bir yaklaşımla ele alınmış; kamu yapıları, konut alanları, üretim ve eğitim mekânları, parkları ve meydanlarıyla Cumhuriyet’in başkent kimliği oluşturulmuştur. Planlama, kentin fiziksel gelişimini yönlendirmenin yanı sıra yeni bir toplumsal yaşamı kurmanın araçlarından biri olarak görülmüştür. Ankara’nın ülke genelinde öncü ve örnek bir rol üstlenmesini amaçlayan bu yaklaşım, bugün de korunması ve geliştirilmesi gereken önemli bir birikimdir.

Bugün ise Ankara, kuruluş yıllarında benimsenen planlı başkent vizyonundan giderek uzaklaşmaktadır. Bütüncül planlama yerine parçacıl müdahaleleri esas alan, kentsel toprağı rant üzerinden değerlendiren ve kamu yararını geri plana iten tercihler; kentin doğal, tarihsel ve kültürel değerleri üzerinde baskı oluşturmaktadır. Cumhuriyet’in mekânsal belleğinin aşınması, kamusal alanların daralması, kentin çeperlere doğru yayılması ve özel araç odaklı ulaşım anlayışı, başkentin geleceğini ve kentlilerin yaşamını doğrudan etkilemektedir.

Barınma, ulaşım ve kamusal hizmetlere erişimde yaşanan güçlükler, kentleşme politikalarının toplumsal sonuçlarını görünür kılmaktadır. Ankara’nın ihtiyacı; kentin bütününü ve çevresiyle ilişkilerini gözeten, bilimsel verilere dayanan, afet ve iklim risklerini dikkate alan, kamu ve toplum yararını esas alan bir planlama anlayışıdır. Bu anlayışın hayata geçirilmesi, kentlilerin karar süreçlerine etkin katılımını ve ortak yaşam alanlarının korunmasını gerektirmektedir.

Ankara’nın başkent oluşunun 103. yılında, kuruluş vizyonuna sahip çıkmak; kentin çok katmanlı tarihini, Cumhuriyet’in kazandırdığı değerleri ve planlama birikimini koruyarak bugünün gereksinimlerine kamucu çözümler üretme sorumluluğunu taşımaktır. Atatürk Orman Çiftliği’nden Cumhuriyet’in simge yapılarına, meydanlarından yeşil alanlarına kadar Ankara’nın ortak değerlerini korumak, gelecek kuşakların kent hakkını da savunmaktır.

TMMOB Şehir Plancıları Odası Ankara Şubesi olarak; bilimi, planlamayı ve kamu yararını esas alan, eşitlikçi, katılımcı ve toplumcu bir başkent yaratma mücadelemizden vazgeçmediğimizi bir kez daha vurguluyoruz.

Başta Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere Cumhuriyet’in kuruluşuna ve başkentimizin gelişimine emek verenleri saygıyla anıyor, Ankara’nın başkent oluşunun 103. yılını kutluyoruz.

Fotoğraf: A.Savin, 2021, wikimedia