BİR AFET TÜRÜ OLARAK ORMAN YANGINLARININ PLANLAMA MESLEĞİ VE PRATİĞİ İÇERİSİNDE NASIL DEĞERLENDİRİL(ME)DİĞİNE İLİŞKİN ANALİZ 

• Risk Analizi Eksikliği: İmar planları hazırlanırken jeolojik-jeoteknik etütler zorunlu tutularak deprem ve heyelan riski analiz edilirken; planlanan alanın yanıcı madde yükü, hakim rüzgar yönü, topografik eğim ve ormanla etkileşimini analiz eden bir "Yangın Risk Etüdü" zorunluluğu bulunmamaktadır.

• Mevzuatın Yetersizliği: Mevcut yönetmelikler, yangın güvenliğini bina ölçeğine (yangın merdiveni, yapı malzemesi vb.) indirgemekte; yerleşim deseni, ulaşım kurgusu ve orman-kent arayüzü gibi makro form kararlarını kapsamamaktadır. Bu durum, planlamada orman yangınlarının bir veri olarak değil, ancak yangın yaşandıktan sonra üzerine konuşulan bir sonuç olarak ele alınmasına neden olmaktadır.

• Görüşlerin Niteliği: Kurum görüşleri genellikle "orman sınırıdır/değildir" şeklinde mülkiyet odaklı verilmekte; "bu alanda yerleşim olursa yangın riski artar" veya "tampon bölge bırakılmalıdır" şeklinde yönlendirici, önleyici ve ekolojik uyarıları içermemektedir.

• Üst Ölçekten Kopuş: 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planlarında "korunacak alan" olarak belirlenen orman alanları, alt ölçekli planlarda (1/5000 ve 1/1000) parçacıl müdahalelerle (turizm tahsisi, maden ruhsatı, mevzi planlar) delinmektedir. Plan kademelenmesi ilkesi, "kamu yararı" adı altında alınan istisnai kararlarla işlevsizleştirilmekte, orman bütünlüğü plan kararlarıyla parçalanmaktadır.

• Tampon Bölge (Buffer Zone) Yokluğu: Planlanan yerleşim alanları ile orman sınırı arasında bırakılması gereken, bitki örtüsünden arındırılmış veya seyreltilmiş "savunma zonları" planlarımızda yer almamaktadır. Konut parseli ile orman sınırı sıfıra sıfır bitişmekte, bu durum yangının ormandan kente veya kentten ormana sıçramasını kaçınılmaz kılmaktadır.

• Ulaşım Kurgusu Hataları: Orman içi yerleşimlerde ve yazlık sitelerde "çıkmaz sokak" kurguları, dar yol kesitleri ve alternatif tahliye güzergahlarının planlanmamış olması, yangın anında tahliyeyi imkansız hale getirmekte ve itfaiye erişimini engellemektedir.

• Peyzaj Kararlarının Planlamadan Kopukluğu: İmar planlarında parsel içi yeşil alan kullanımlarına dair "yangına dirençli tür" zorunluluğu getirilmemektedir. Tam tersine, yangına son derece dayanıksız, reçineli ve egzotik türlerin (palmiye, süs servileri vb.) peyzaj düzenlemelerinde kullanılması, yerleşim içindeki yangın yükünü artırmaktadır.